Manja slova Veća slova RSS

Istorija evropskih integracija

Evropska unija (EU) je jedinstvena nadnacionalna integracija evropskih demokratskih zemalja koje zajednički rade da bi poboljšale život svojih građana.

Istorijski uzroci i povodi nastanka Evropske unije leže u nastojanju da se onemogući ponavljanje strahota koje su Evropi i svijetu donijela dva svjetska rata. Po zamisli Žana Monea, francuskog stratega i stručnjaka za razvoj koji je uvidio da je jedini efikasan način za sprečavanje sukoba između Francuske i Njemačke uspostavljanje kontrole nad Rurskom oblasti, središtem njemačke teške i vojne industrije, stvoren je prijedlog o stavljanju francuske i njemačke proizvodnje uglja i čelika pod zajedničku upravu, tzv. Visoke komisije. Prijedlog su podržale glavne evropske vođe tog vremena, a po prvi put je izložen javnosti 9. maja 1950. u govoru francuskog ministra vanjskih poslova Roberta Šumana, koji je za njega sastavio sam Mone. Taj datum je odabran kao "rođendan" EU i svake godine se slavi kao Dan Evrope. Nedugo zatim, Pariskim ugovorom, koji je potpisan 18. aprila 1951. a stupio na snagu 23. jula 1952. godine, osnovana je Evropska zajednica za ugalj i čelik (EZUČ). Države osnivači bile su: Belgija, Francuska, Italija, Luksemburg, Holandija i Njemačka, a Mone je imenovan za prvog Visokog komesara.

U Rimu su 25. marta 1957. godine potpisani ugovori o osnivanju Evropske ekonomske zajednice (EEZ) i Evropske zajednice za atomsku energiju (EUROATOM). Rimski ugovori stupili su na snagu 14. januara 1958. godine. Evropska ekonomska zajednica stvorena je s ciljem da se ekonomska saradnja s područja uglja i čelika proširi na nova područja. Ovom zajednicom uspostavljena je carinska unija među državama potpisnicama (Belgija, Francuska, Italija, Luksemburg, Holandija i Njemačka), postavljeni su kriterijumi i osnovni ciljevi stvaranja zajedničkog tržišta koje bi osiguralo slobodno kretanje ljudi, roba, usluga i kapitala. EURATOM kao svoj primarni cilj ima razvoj istraživanja nuklearne energije i njene upotrebe u civilne svrhe. U uvodu Ugovora o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik predstavljena je vizija osnivača koja je naglašavala ekonomsku saradnju kao „temelj za dalju i dublju zajednicu među narodima“.

Do prvog proširenja, odnosno pristupanja novih država članica dolazi 1973. godine, kada se tadašnjim Zajednicama pridružuju Danska, Irska i Velika Britanija. Carinska unija se širi i na nove članice, a dolazi i do jačanja zajedničke vanjske politike Evropske zajednice.

Jedinstvenim evropskim aktom, koji je potpisan 1986. godine, otvoren je put za potpunu uspostavu jedinstvenog tržišta. Nadležnost Evropske zajednice širi se na područje zaštite okoline, istraživanja i razvoja kao i ekonomske i socijalne kohezije. Tokom osamdesetih godina 20. vijeka Evropskoj zajednici pristupaju prvo Grčka (1981.), a zatim Portugalija i Španija (1986.).

Pojam Evropska unija prvi put je uveden Ugovorom o Evropskoj uniji (Ugovorom iz Mastrihta) koji je stupio na snagu 1993. godine. Ugovorom o Evropskoj uniji, nadležnost Unije dijelila se na tri područja (stuba).

Prvi stub obuhvatao je tri Zajednice: Evropsku zajednicu za ugalj i čelik, Evropsku ekonomsku zajednicu i Evropsku zajednicu za atomsku energiju, jedinstveno tržište i jedinstvenu valutu. Drugi stub se odnosio na Zajedničku vanjsku i bezbjednosnu politiku, a treći stub na Saradnju u pravosuđu i unutrašnjim poslovima, odnosno saradnju policije i pravosudnih tijela u kaznenim pitanjima. Takođe, u 90-tim dolazi do četvrtog proširenja koje uključuje Austriju, Finsku i Švedsku, a nadležnost Evropske unije širi se na nova područja.

Najveći talas proširenja Evropske unije započeo je 1. maja 2004. kada je Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica: Kipar, Češka, Estonija, Letonija, Litvanija, Mađarska, Malta, Poljska, Slovačka i Slovenija, a završio pristupanjem Bugarske i Rumunije 1. januara 2007. godine.

Prihvatanjem Lisabonskog ugovora, koji je stupio na snagu 1. decembra 2009, ukinuta je podjela na tri stuba i zamijenjena različitim nivoima ovlaštenja Evropske unije. Takođe, smanjen je broj područja u kojima se odluke donose jednoglasno, a povećan broj područja u kojima se odluke donose kvalifikovanom, odnosno dvotrećinskom većinom.